Ana Sayfaİnsan HaklarıHapishanesiz ToplumTürkiye Hapishanelerinde Din Hizmetleri

Türkiye Hapishanelerinde Din Hizmetleri

Derleyen: Beyza Çavdar

Türkiye Hapishanelerinde Din Hizmetleri


Diyanet İşleri Başkanlığı Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü Uygulama Genelgesi ’nin 35. maddesinde, mahpuslara yönelik manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinde riayet edilmesi gereken hususlar 7 alt maddede belirtilmiştir. Bu maddelere göre, kurumun büyüklüğü, niteliği ve mahpus sayısı göz önünde bulundurularak yeterli sayıda cezaevi vaizi görevlendirilmeli, talep doğrultusunda hapishanelerdeki cami ve mescitlerde cuma, bayram ve teravih namazları için görevlendirilme yapılmalı ve “imkanlar ölçüsünde” takvim desteği sağlanmalıdır.


Mahpus sayısının hızla artmasıyla birlikte hapishanelerde kapasiteyi aşma durumu meydana gelmiş, bu da günümüzde yeni hapishaneleri açmak için bahane olmuştur. Hapishane ve mahpus sayısındaki artışla beraber, hapishanelerde verilmesi gereken hizmetlerin kalitesi daha da düşmüş, mahpuslar mağdur edilmiştir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ’nin 9. maddesine göre, herkes din özgürlüğüne sahiptir. Bu maddeye göre, kişi kamuya açık veya kapalı alanda ibadet, öğretim ve uygulama hakkına sahiptir. Sözleşme’nin 9. Maddesi ile İlgili Rehber , “Ulusal makamların, hapishane ortamının özel gereklilikleri göz önünde bulundurularak, Sözleşme’nin 9. maddesi bağlamındaki hakların kullanılmasına haksız müdahalede bulunmaktan kaçınarak ve gerektiği takdirde, bu hakların özgürce kullanılmasına imkân vermek üzere pozitif tedbirler alarak, infaz kurumlarında bulunanların din özgürlüğüne riayet etme yükümlülüğü vardır.” der. Hapishane doluluk oranları ve farklı dinlere mensup mahpuslar göz önünde bulundurarak, ulusal makamlar, din özgürlüğü bağlamında hizmetlerine devam etmekle ve mahpusların inandıkları dinin gerekliliklerini yerine getirmesi için ortam hazırlamakla yükümlüdür. Aksi takdirde, sözleşmenin 9. maddesi ihlal edilmiş olur.


Cezaevi Hizmetlerinde Manevi Danışmanlık ve Rehberlik kitabının ilk bölümünde, Türkiye’nin durumu ele alınmış ve pek çok çalışma derlenmiştir. Bu çalışmada yer alan bilgilere göre, 2000 yılına kadar, hapishanelerdeki din hizmetleri ve eğitimleri sistematik bir biçimde ilerlememiştir. Hapishaneler için görevlendirilen gönüllü vaizler ve din görevlileri, mahpusların psikolojisine dair ve hapishane şartlarında din hizmetlerinin nasıl verileceğine ilişkin eğitimden geçip geçmedikleri veya bu eğitimin katkısı önemli bir sorundur. İbrahim Aşlamacı ve Adem Yılmaz’ın yaptığı bir araştırmada, hapishanelerde çalışan 11 vaiz, mahpuslara din hizmetleri ve manevi destek sunarken pek çok sorunla karşılaştıklarını dile getirmiştir. Bir vaiz, hapishane müdürünün kırıcı davranış ve tavırlarının din hizmetlerini aksattığını dile getirmiştir. Vaizler, materyal temin etmede sıkıntı yaşadıklarını, başka bir ortam sağlanmadığı için eğitimi koğuşta vermek zorunda kaldıklarını söylemiştir. Bir vaiz de, verilen eğitimlerin faydalı olduğunu ancak mahpus yakınlarının ve mahpuslar tahliye edildikten sonraki sürecin de önemli olduğunu ve gönüllülük esaslı yapılması gerektiğini belirterek “Şahsî görüşüm cezaevi din hizmetlerinin başarısı sivil toplum örgütlerinin bilinçlendirilmesi ve yönlendirilmesindeki başarısına bağlıdır.” demiştir.
Zeynep Kaya’nın yaptığı çalışmaya katkı sağlayan bazı vaizler, eğitim verdikleri mahpusların öğrenme özellikleri ve verilecek eğitimin yöntem ve teknikleri hakkında yeterli bir eğitim almadıklarını söylemişlerdir. Vaizler, eğitim sürecinde mahpus odaklı bir eğitimden ziyade genel bir eğitim almışlardır. Araştırmaya katılan 14 vaizden 7’si, insan bilimlerine (sosyoloji, psikoloji, vb.) dair okuma yapmadıklarını ifade etmiştir. Kaya, hapishane vaizlerinin iş yükünün fazla olmasının, mesleki gelişimlerine katkı sağlamak için bir engel olduğunu söylemiştir. Bir vaiz, “Biz de dini danışmanlık ve rehberlik konusunda bir eğitim almadık. Bu konuda birinci elden yapılacak bir eğitim bizim becerilerimizi ikiye katlar. Bu cezaevi vaizleri için gerekli.” demiştir.


İslam teolojisi uzmanı Harun Işık, 2010 yılında yaptığı bir çalışmada, özel gün ve gecelerde düzenlenen programların güvenlik gerekçesiyle iptal edildiğini ya da program düzenlenmesi için destek sağlanmadığını ifade etmiştir. Ek olarak Işık, kadın mahpusların yine güvenlik gerekçesiyle bu programa katılmasının engellendiğini ve hapishane kurumunun, görev yapan DİB personelinin kuruma ilişkin görüş ve önerilerinin dikkate almadığını ifade etmiştir.
Genel olarak bakıldığı zaman, hapishanelerde din hizmetleri sağlamak amacıyla görevlendirilen vaizlerin, mahpus psikolojisi odaklı eğitim sürecinden geçmediklerini görüyoruz. Ek olarak, görevlendirilen vaizler, hapishane ortamında din hizmeti verirken, özel bir odanın olmamasından ve materyal eksikliğinden dolayı sıkıntı yaşamaktadırlar. Hapishanelerde verilen din hizmetlerinin verimli olması için yapılacak ilk şey elbette ki görevlendirilen vaizlerin alanında donanımlı olması ve göreve başlamadan önce hapishanelerde nasıl eğitim verilebileceğine, mahpuslarla nasıl iletişim kurulabileceğine dair bir eğitim verilmesidir. Hapishanelerde, din hizmetlerinin daha aktif ve verimli geçmesi adına özel oda ayarlanmalıdır. Bu odalar, vaizlerle bireysel görüşmek isteyen mahpuslar için de bir olanak sağlayacaktır. Mahpusların aldığı eğitimin daha verimli bir sonuç doğurması açısından gerekli olan ve inandıkları dine dair istedikleri bütün materyaller, kurum tarafından temin edilmelidir.

https://hukukmusavirligi.diyanet.gov.tr/Documents/Din%20Hizmetleri%20Genel%20Müdürlüğü%20Uygulama%20Genelgesi.pdf
https://www.echr.coe.int/documents/convention_tur.pdf
https://www.echr.coe.int/Documents/Guide_Art_9_TUR.pdf
https://www.academia.edu/41370842/CEZAEVİ_HİZMETLERİNDE_MANEVİ_DANIŞMANLIK_ve_REHBERLİK

_____________________________________________________________

Öteki Hareketi olarak benimsediğimiz ilkeler gereği ırkçılık, ayrımcılık ve nefret söylemi içermeyen, şiddete teşvik etmeyen, militarist içerikli olmayan her yazı sitemizde yer bulacaktır. Öteki Hareketi aracılığıyla sitede yayınlanan yazılar/şiirler yazarların kendi düşüncelerinden oluşmaktadır. Öteki Hareketi’ne māl edilemez.

RELATED ARTICLES

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

Recent Comments