PANDEMİ DÖNEMİNDE İŞÇİLERİN KOD 29 ve ÜCRETSİZ İZİN MAĞDURİYETİ

Bu yazı kapsamında, pandemi döneminde işçilerin yaşadığı “Kod 29” ve “Ücretsiz İzin” mağduriyetleri açıklanacak olup konunun daha iyi anlaşılması bakımından öncelikle işten çıkış kodu tanımı ve önemi belirtilerek Kod 29’un ne anlama geldiği ve işçiye nasıl bir etkisi olabileceğinden bahsedilecektir. Daha sonra, ücretsiz izin uygulamasından bahsedilerek pandemi döneminde ücretsiz izin uygulamasındaki değişiklik belirtilecektir. Bu kavramlar açıklandıktan sonra, son olarak, pandemi döneminde işçilerin Kod 29 ve Ücretsiz İzin uygulaması ile yaşadıkları mağduriyetler ve güncel örnekleri açıklanıp sonuca bağlanacaktır. 

1. Kod 29

İşveren, işten ayrılan işçiler için5510 sayılı Kanun1 m. 9 uyarınca işten çıkış bildirgesi vererek Sosyal Güvenlik Kurumu’na (“SGK”)bildirimde bulunmak zorundadır. Ancak, işveren bildirimde bulunurken işçinin hangi gerekçe ile işten ayrıldığını işten çıkış kod numaralarıyla bildirmek zorundadır. Örneğin işçi istifa etmiş ise 3, askerlik sebebiyle işten ayrılmış ise 12 veya işyerinin kapanması sonucu işten ayrılmış ise 17 kodları ile işten ayrıldığı işveren tarafından bildirilmek zorundadır.

İşçinin hangi çıkış kodu ile işten ayrıldığı, işçinin kıdem tazminatı ve işsizlik maaşı gibi parasal taleplerde bulunabilmesi ve hak kazanabilmesi bakımından önemlidir. Ayrıca, yeni iş arayan işçinin bir iş görüşmesinde daha önceki işinden hangi nedenle ayrıldığını göstermesi bakımından da işten çıkış kodu önem taşımaktadır.

Kod 29 ise işveren tarafından işçinin “ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışı” nedeni ile işten çıkarılması anlamına gelmektedir. Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışın içerisine işçinin hırsızlık yapması, işe sürekli mazeretsiz geç gelmesi, görevini yerine getirmemesi, diğer işçiye tacizde bulunması, diğer işçiyle kavga etmesi gibi örnekler verilebilir.

Bir işçi yukarıda belirttiğimiz sebeplerden dolayı işveren tarafından işten çıkarılmış ise kıdem tazminatına hak kazanamayacak, işsiz kaldığı süre içerisinde işsizlik maaşı bağlanamayacak ve yeni iş ararken hakkında olumsuz kanaatler oluşturabilecektir.

2. Ücretsiz İzin Uygulaması

Ücretsiz izin, işçinin iş görme yükümlülüğünü yerine getirmediği bunun karşılığında işverenin de ücret ödeme yükümlülüğünü yerine getirmediği işçinin iş sözleşmesinin askıda olduğu ve ancak işçinin rıza göstermesiyle mümkün olabilecek bir uygulamadır. Dolayısıyla işçi bu durumu onaylamadığı sürece işveren işçisini doğrudan ücretsiz izne gönderemeyecektir.

Covid-19 salgının başlaması ile birlikte 17.04.2020 tarihinde 7244 sayılı Kanun2 ile getirilen düzenleme ile ücretsiz izin uygulaması genişletilmiş olup işverene işçisinin rızasını almaksızın doğrudan tamamen veya kısmen ücretsiz izne gönderme imkanı tanınmıştır. Bunun yanında, ücretsiz izne gönderilen işçiye günlüğü 47,70 TL’den 1431 TL nakdi ücret desteği getirilmiştir. Böylelikle rızası dahi alınmadan süresi belli olmaksızın ücretsiz izne gönderilen veya ayda 10 gün çalışıp 20 günü ücretsiz izne gönderilmiş çalıştırılmayan işçi, ücretini tam bir şekilde alamayacak ve 1431 TL’ye mahkum bir şekilde hayatını idame ettirmeye çalışacaktır.

Normal şartlar altında, işçinin ücretinin eksik yatması dahi işçinin sözleşmesini haklı sebeple feshedip işten ayrılma nedeni teşkil ederken pandemi döneminde getirilen 4857 sayılı İş Kanunu geçici m. 10’da“..ücretsiz izne ayrılmak, işçiye haklı nedene dayanarak sözleşmeyi fesih hakkı vermez” denilerek işçilerin bu imkanı da ellerinden alınmıştır.

3. Pandemi Döneminde KOD 29

Covid-19 salgın sürecinin başlaması ve mevcut ekonomik krizin derinleşmesini önlemek amacıyla 17.04.2020 tarihinde 7244 sayılı Kanun2itibariyle fesih yasağı getirilmiştir. Bu yasak kapsamında hem işveren hem de işçi ancak yasak kapsamında olmayan nedenlerle iş sözleşmesini feshedebilecektir. Bu yasağın istisnalarından biri ise KOD 29 yani işveren tarafından işçinin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile işten çıkarılmasıdır.

İşverenler ise bu dönemde kendilerine tanınan yetkiyi kötüye kullanarak özellikle sendikalaşan işçileri bir şekilde kılıfına uydurup KOD 29 ile işten çıkarma yoluna gitmektedir. Ayrıca, yukarıda belirttiğimiz üzere KOD 29 nedeniyle fesih, işçinin kıdem tazminatına hak kazanma ve işsizlik maaşından yararlanma olanağını ortadan kaldırdığı için bu durum işçileri pandemi döneminde maddi olarak fazlasıyla etkilemektedir. Bu konuda birçok örnek bulunmakla birlikte yakın zamanda gerçekleşen ve kamuoyuna da yansıyan Migros depo işçileri ve Ak Nişasta fabrikası işçilerini örnek verebiliriz.

Çayırova’da Migros deposunda çalışan işçiler, çalışma koşullarından memnun olmadıklarından dolayı çalışma koşullarının düzeltilmesi için sendikal örgütlenmeye gitmişlerdir ancak sendikal faaliyetleri nedeniyle önce ücretsiz izne gönderilmiş daha sonra Kod 29 ile işten çıkarılmıştır3.

Yine, Lüleburgaz’daki Ak Nişasta fabrikasında asgari ücretin biraz üstünde çalıştırılan işçiler, düşük zamlar verildiği ve iş yüklerinin gittikçe arttığı nedenleriyle çalışma koşullarının ve ücretlerinin iyileştirilmesi için sendikaya üye olmuştur. İşveren tarafından sendika üyeliğinden istifa etme baskısı ile karşılaşan 7 işçi bu talebi kabul etmedikleri için işverenleri tarafından Kod-29 gerekçe gösterilerek işten çıkarılmıştır4.

Yukarıda belirttiğimiz fesih yasağının kapsamına işçi tarafından haklı sebeple fesih halleri dahil olmadığından işçiler pandemi döneminde örneğin ücretinin eksik yatması nedeniyle haklı olarak sözleşmesini sona erdirebilecektir. Ancak, işçilerin kendilerine tanınan bu hakkı kullanabilmesi maddi bakımdan pek kolay değildir. Çünkü, işverenler genellikle işçinin sözleşmesini sona erdirmesini “istifa” olarak nitelendirip işten ayrılırken işçiye ödeme yapmamakta dolayısıyla işçi alacaklarına ancak 2-3 yıl süren yargılama sonucu sahip olabilmekte ayrıca yeni bir iş bulma süreci de -özellikle ekonomik kriz ve pandemi ortamında- işçi açısından güç olmaktadır.

4. Sonuç

Pandeminin başladığı 2020 yılı Nisan ayından itibaren yaklaşık 2 milyon işçi rızaları olmaksızın ücretsiz izne gönderilmiş ve bu işçilerin yüz binlercesi halen ücretsiz izindedir5. İşçilerin ücretlerini alamadığı ve ücretsiz izne rıza göstermediklerini belirtip sözleşmelerini sona erdirme imkanları ise pandemi döneminde yeni bir iş bulma imkanının zor olması ve alacaklarına ancak 2-3 yıllık bir yargılama sonucu sahip olabilmesi gerçeklerinden dolayı maddi olarak pek mümkün değildir. Alacaklarına kavuşmak ve çalışma koşullarını iyileştirmek için mücadele eden veya sendikalaşan işçi ise işverenin KOD 29 baskısıyla karşılaşmaktadır.

Günün sonuna gelindiğinde işçilerden beklenen, çalışma koşullarına karşı çıkmadan çalışmaları ve ücretsiz izne gönderilmeleri halinde şikayet etmeyerek kendilerine değer biçilen 1431 TL ile hayatlarına devam etmeleri ve şükretmeleridir.

Kaynakça

1. 5510 SayılıSosyal Sigortalar İleGenel Sağlık Sigortası Kanunu

2.17.04.2020 Tarihli ve 31102 Sayılı ResmiGazete’de yayımlanan 7244 Sayılı Yeni Koronavirüs (COVID-19) Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun

3.https://www.gazeteduvar.com.tr/migros-depo-iscileri-kod-29la-isten-atildi-haber-1514541

4.https://www.evrensel.net/haber/427804/ak-nisastada-sendikalasan-isciler-kod-29-gerekcesiyle-isten-atildi

5.https://www.evrensel.net/haber/411584/yaklasik-2-milyon-isci-ucretsiz-izne-cikarildi

Alperen Erkuran

──────────────────────────────────────────────────────────────────────

Öteki Hareketi olarak benimsediğimiz ilkeler gereği ırkçılık, ayrımcılık ve nefret söylemi içermeyen, şiddete teşvik etmeyen, militarist içerikli olmayan her yazı sitemizde yer bulacaktır.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.